Haryana Board (BSEH) Class-12 Sanskrit-Previous Year Question Paper 2023 (HBSE) PDF Download (Free)

Haryana Board (BSEH) Class-12 Sanskrit-Previous Year Question Paper 2023 (HBSE) PDF Download (Free)

सामान्य निर्देश : 
(i) प्रत्येकं खण्डम् अधिकृत्य उत्तराणि एकस्मिन् स्थाने क्रमेण लेखनीयानि। 
(ii) प्रश्नसंख्याः प्रश्नपत्रानुसारम् अवश्यमेव लेखनीयाः। 
(iii) श्रेष्ठाङ्कान् प्राप्तुं सुवाच्यलेखोऽपेक्ष्यते। 

खण्डः – ‘क’ 
(अपठित-अवबोधनम्) 

1. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा निम्नांकितप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतपूर्णवाक्येन लिखत - 
कस्मिंशित् ग्रामे जयसुन्दरः नाम युवकः स्वपत्न्या सह वसति स्म। सः प्रतिदिनम् आखेटे रतः। सः वने विचरन् बहून् पशून् हतवान्। तस्य अनेन पशुहिंसाजन्येन कार्येण पत्नी नितरां खिन्ना अभवत्। सा धर्मपरायणा सुशीला च नारी आसीत्। तस्यै पतिकार्यं सर्वथा नारोचत। सा वारं वारं पशुहिंसाकार्यं त्यक्तुं तं बोधयति स्म-यत् एतत्कार्यं त्यक्त्वा पशवः रक्ष्यन्ताम् इति। 

प्रश्नाः :- 5 × 2 = 10 
(क) जयसुन्दरः कया सह वसति स्म ? 
(ख) जयसुन्दरः कस्मिन् कार्ये रतः ? 
(ग) जयसुन्दरस्य पत्नी किमर्थं खिन्ना अभवत् ? 
(घ) जयसुन्दरस्य पत्नी स्वपतिं बोधयितुं किमवदत् ? 
(ङ) ‘तस्यै’ इति पदे का विभक्तिः अस्ति, किमर्थं च। 

खण्डः – ‘ख’ 
(रचनात्मकं-कार्यम्) 

2. एकं लघुनिबन्धं संस्कृतभाषया रचयत - 
(क) मम प्रियः कविः, 
(ख) अनुशासनम्, 
(ग) स्वामी विवेकानन्दः। 

खण्डः – ‘ग’ 
(संस्कृत-साहित्य-परिचयः) 

3. महाकविकालिदासस्य अथवा श्रीभट्ट मथुरानाथशास्त्रिणः संक्षिप्तपरिचयं हिन्दीभाषया लिखत। 4 

4. ईशावास्योपनिषद् अथवा पाषाणीकन्याग्रन्थस्य संक्षिप्तपरिचयं हिन्दीभाषया लिखत। 4 

खण्डः – ‘घ’ 
(छन्दोलङ्कार-परिचयः) 

5. प्रदत्तछन्दस्सु द्वयोः संस्कृतभाषया लक्षणम् उदाहरणं च लिखत – 2 × 4 = 8 
(i) अनुष्टुप्, (ii) वंशस्थः, 
(iii) उपजाति, (iv) मन्दाक्रान्ता। 

6. प्रदत्त-अलंकारेषु द्वयोः संस्कृतभाषया लक्षणम् उदाहरणं च लिखत – 2 × 4 = 8 
(i) उपमा, (ii) अर्थान्तरन्यासः, 
(iii) अनुप्रासः, (iv) उपेक्षा। 

खण्डः – ‘ङ’ 
(अनुप्रयुक्त-व्याकरणम्) 

7. (क) कर्म अथवा अधिकरणकारकस्य परिभाषां सोदाहरणं हिन्दीभाषया लिखत। 2 
(ख) स्वरसन्धेः अथवा अयादिसन्धेः परिभाषां सोदाहरणं हिन्दीभाषया लिखत। 2 
(ग) अव्ययीभाव अथवा द्विगुसमासस्य परिभाषां सोदाहरणं हिन्दीभाषया लिखत। 2 

खण्डः – ‘च’ 
(पठित-अवबोधनम्) 

8. अधोलिखितगद्यांशस्य प्रसङ्गं सरलार्थं लिखत – 4 
(क) ततो राजावदत्, ‘भो ब्राह्मण ! भवान् यज्ञदक्षिणाकालं व्यतिक्रम्य आगतः। मया सर्वोऽपि ब्राह्मणसमूहो दक्षिणया तोषितः। तर्हि त्वमेतेषां रत्नानां मध्ये यत्तुभ्यं रोचते तद्गृहाणेति। 

अथवा 

(ख) स्वकार्यं त्यक्त्वा अपरस्य सहकारस्तस्य परमधर्मः। स प्रतिमासं प्रथमदिवसे स्ववेतनस्य अर्धांशिकं भागं केरलं प्रेषयति स्म। तेनानुमीयते तस्य राज्येन सह अस्ति कश्चित् सम्पर्कः। 

9. प्रदत्तश्लोकस्य प्रसङ्गं सरलार्थं लिखत – 4 
(क) असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः। 
तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः।। 

अथवा 

(ख) सहसा विदधीत न क्रियामविवेकः परमापदां पदम्। 
वृणते हि विमृश्यकारिणं गुणलुब्धाः स्वयमेव सम्पदः।। 

10. प्रदत्तसूक्तिषु द्वयोः भावार्थं हिन्दीभाषया लिखत – 2 × 2 = 4 
(क) अपरिणामोपशमो दारुणो लक्ष्मीमदः। 
(ख) सुलभसौख्यमिदानीं बालत्वं भवति। 
(ग) न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत्। 
(घ) कोटीश्चतुरो दश चाहुर्। 

11. प्रदत्तगद्यांशं पठित्वा अधः प्रदत्तप्रश्नानामुत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत – 2 × 1 = 2 
मयानुभूतमस्ति यदयं कुटिलः ‘किन्तुः’ नानादेशेषु नानारूपाणि सन्धार्य गुप्तं विचरति। यथैव लोकानां कार्यसिद्धेरवसरः समुपतिष्ठते तथैवायं प्रकटीभूय लोकानां कार्याणि यथावस्थितमवरुणद्धि। 

प्रश्नौ :- 
(क) कः लोकानां कार्याणि अवरुणद्धि ? 
(ख) ‘यथैव’ इत्यस्मिन् पदे कः सन्धः ? 

12. प्रदत्तश्लोकं पठित्वा अधः प्रदत्तप्रश्नानामुत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत – 2 × 1 = 2 
कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः। 
लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन् कुर्वन्ति महान्ति।। 

प्रश्नौ :- 
(क) जनकादयः केनैव संसिद्धिमास्थिताः ? 
(ख) ‘संपश्यन्’ इत्यस्मिन् पदे कः धातुः ? 

13. रेखांकितपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत – 
(क) दिदेश कौत्साय समस्तमेव। 
(ख) तावदकस्मादुत्थितो महान् झञ्झावातः। 

खण्डः – ‘छ’ 
(लघुतरात्मकप्रश्नाः) 

14. मञ्जूषागतं पदम् आधृत्य वाक्यं पूरयत – 4 × 1 = 4 
(i) रामः ………… सह वनमगच्छत्। (सीताम्/सीतया) 
(ii) …………… नमः। (गुरुम्/गुरुभ्यः) 
(iii) सः ………… खञ्जः। (पादेन/पादात्) 
(iv) …………… परितः वृक्षाः सन्ति। (विद्यालयम्/विद्यालयस्य) 

खण्डः – ‘ज’ 
(बहुविकल्पीयप्रश्नाः) 

15. प्रदत्तविकल्पेषु शुद्धम् उत्तरं चित्वा लिखत - 12 × 1 = 12 
(क) ‘हिंसावृत्तिः’ इत्यत्र विग्रहः अस्ति – 
(i) हिंसाः वृत्तिः 
(ii) हिंसायाः वृत्तिः 
(iii) हिंसां वृत्तिः 
(iv) हिंसात् वृत्तिः 

(ख) ‘शान्तिश्च सुखं च’ इत्यत्र समस्तपदं भवति – 
(i) शान्तिसुखम् 
(ii) शान्तिसुखे 
(iii) शान्तिसुखानि 
(iv) शान्तिसुखः 

(ग) ‘महान्धकारः’ इत्यत्र समासः अस्ति – 
(i) कर्मधारयः 
(ii) द्वन्द्वः 
(iii) द्विगुः 
(iv) बहुव्रीहिः 

(घ) ‘अनार्य’ इत्यस्य विग्रहः अस्ति – 
(i) न आर्यः 
(ii) अनार्य या 
(iii) न आर्य 
(iv) अनार्यः या 

(ङ) ‘स्वल्पम्’ इत्यस्य सन्धिच्छेदः अस्ति – 
(i) स्व + अल्पम् 
(ii) सु + अल्पम् 
(iii) सु + वल्पम् 
(iv) सू + अल्पम् 

(च) ‘कः + अपि’ इत्यस्य सन्धिपदं भवति – 
(i) कोऽपि 
(ii) कोपि 
(iii) किमपि 
(iv) कपि 

(छ) ‘तत् + थावतः’ इत्यस्य सन्धिपदं भवति – 
(i) तथावतः 
(ii) तद्धावतः 
(iii) तद्धावतः 
(iv) तद्वावतः 

(ज) ‘हिंसावृत्तिस्तु’ इत्यस्य सन्धिच्छेदः किम् ? 
(i) हिंसावृत्तिम् + तु 
(ii) हिंसावृत्तिः + तु 
(iii) हिंसावृत्तिं + तु 
(iv) हिंसावृत्तिः + अस्तु 

(झ) ‘वि + कृ + त्यप्’ संयोगेन रूपम् – 
(i) विकित्य 
(ii) विकृत्या 
(iii) विकृय 
(iv) विकृत्य 

(ञ) ‘कुर्वाणः’ इत्यस्य प्रकृतिप्रत्ययौ स्तः – 
(i) कुर् + आणः 
(ii) कुर् + वाणः 
(iii) कु + आणः 
(iv) कु + शानच् 

(ट) ‘सिद्धम्’ इत्यत्र प्रकृतिप्रत्ययौ स्तः – 
(i) सिद् + क्त 
(ii) सिध् + क्तवतु 
(iii) सिध् + क्तिन् 
(iv) सिध् + क्त 

(ठ) ‘उप + दिश् + तव्यत्’ इत्यस्य सिद्धपदम् अस्ति – 
(i) उपदेष्टव्यम् 
(ii) उपदेशनीयम् 
(iii) उपदिष्टव्यम् 
(iv) उपदिष्टम्

Haryana Board Class 12 Sanskrit 2023 Free PDF Download link 

Other Importnat Question paper:

Haryana Board (BSEH) Class-12 Punjabi-Previous Year Question Paper 2023 (HBSE) PDF Download (Free) 

Haryana Board (BSEH) Class-12 Mathematics-Previous Year Question Paper 2023 (HBSE) PDF Download (Free)

Haryana Board (BSEH) Class-12 Biology-Previous Year Question Paper 2023 (HBSE) PDF Download (Free)